Archive for the ‘અવનવુ’ Category

બાળક એ શ્રીકૃષ્ણનું સ્વરૃપ છે. માટે કદી બાળકને રડાવશો નહીં. સંતો બાળકો સાથે રમે છે, કારણ કે બાળકની ક્રિયા નિર્દોષ હોય છે, તેનામાં છળકપટ હોતાં નથી. અને તેથી જ પ્રભુને બાળક ગમે છે. શ્રીકૃષ્ણને બાળકો ગમતાં હતાં. તે મિત્રોને ખવરાવીને રાજી થતા હતા.

ચતુર્થ સ્કંધના આઠમા અધ્યાયમાં ધ્રુવાખ્યાન આવે છે. સાવકી માતા સુરુચિનાં દ્વેષ ભરેલા કટુવચન સાંભળીને સુનીતિના સુપુત્ર બાળધ્રુવે નગરમાંથી બહાર નીકળીને તપથી શ્રીહરિને પ્રસન્ન કર્યા તે કથાનો આરંભ થાય છેઃ

મૈત્રેય વિદુરજીને કહ્યું: ‘હે કુરુવંશને વહન કરનારા વિદુર! મેં તમને ઘણો ઇતિહાસ સંભળાવ્યો. હવે શ્રીનારાયણ હરિના અંશરૃપ બ્રહ્માના પુત્રને પવિત્ર કીર્તિવાળા સ્વાયંભુવ મનુના વંશ વિશે હું વૃત્તાંત કહું છું તે શાંતચિત્તે શ્રવણ કરો.’

શતરૃપાના પતિ સ્વાયંભુવ મનુને પ્રિયવ્રત તથા ઉત્તાનપાદ નામના બે પુત્રો હતા. આ બંને પુત્રોમાં ભગવાનનો અંશ હતો. તેથી તેઓ જગતનું રક્ષણ કરતા હતા. આ બંને ભાઈઓમાં ઉત્તાનપાદ રાજાને ‘સુનીતિ’ તથા ‘સુરુચિ’ નામની બે રાણીઓ હતી. એક માનીતી અને બીજી અણમાનીતી હતી. તેમાં રાજાને અત્યંત રૃપાળી સુરુચિ ઉપર વધારે પ્રીતિ હતી અને સુનીતિ ઉપર પ્રીતિ ન હતી.

ઉત્તાનપાદ એટલેઃ ઉત્થાન ઉપર, પાદ-પગ. જેના પગ ઊંચા છે અને માથું નીચું છે તે ઉત્તાનપાદ. માતાના ઉદરમાં સર્વની આ હાલત હોય છે.

જીવમાત્ર ‘ઉત્તાનપાદ’ છે. માતાના ઉદરમાં રહેલા જીવમાત્ર ઉત્તાનપાદ છે. જીવમાત્રને ‘સુનીતિ’ અને ‘સુરુચિ’ નામે બે રાણીઓ હોય છે.

મનુષ્યને ‘નીતિ’ ગમતી નથી. ‘સુરુચિ’ ગમે છે. તેને નીતિમય નહીં પણ વિલાસી અને સુરુચિમય જીવન જીવવું ગમે છે. સુરુચિમાં ફસાયેલાને ક્યારેય પ્રભુના સ્વરૃપનું જ્ઞાન થતું નથી. સુરુચિના ગુલામને નીતિ અપ્રિય લાગે છે.

નીતિ ગમે તેટલી ‘ના’ પાડે છતાં ઇન્દ્રિયો વિષયો ભણી જ દોડે છે. મનુષ્યને ‘નીતિ’ ગમતી નથી, તે તેને બહુ અળખામણી લાગે છે, બહુ જ કડવી લાગે છે. તે પ્રિય હોતી નથી. માગે તે આપવાની વૃત્તિ તે સુરુચિ છે. ઇન્દ્રિય જે માગે તે આપવાની વૃત્તિ મનુષ્યને સારી લાગે છે.

ઉત્તાનપાદ રાજાની બે રાણીઓમાં જે ‘સુનીતિ’ હતી તે સંસ્કારી અને ગુણવંતી હતી. તેનામાં ઘણા ગુણો હતા, પણ દેખાવે સુંદર નહોતી. જ્યારે ‘સુરુચિ’ ગુણવંતી નહોતી પણ રૃપવતી હતી, તેનામાં ગુણ નહોતા પણ દેખાવે સુંદર હતી. રાજા ઉત્તાનપાદને રૃપવાન સુરુચિ બહુ ગમતી હતી, જ્યારે સુનીતિ દેખાવડી નહીં હોવાથી રાજાને અપ્રિય હતી.

બંને રાણીને એક એક પુત્ર હતો. સુનીતિના પુત્રનું નામ રાખ્યું હતું, ‘ધ્રુવ’. ધ્રુવ- શાશ્વત વસ્તુ. જગતમાં પ્રભુભક્તિ શાશ્વત છે. ‘ઉત્તમ’ સુરુચિનો પુત્ર છે. ઉત્- ઈશ્વર, તમ- અંધકાર- અજ્ઞાન. ઈશ્વરનું અજ્ઞાન તે સુરુચિનું ફળ છે. સુનીતિનું ફળ ધ્રુવ છે. તેથી સુનીતિના પુત્રનું નામ ધ્રુવ છે.

ધ્રુવ એટલે ‘કાયમ’- જેનો વિનાશ નથી તે સુનીતિનું ફળ છે. વિષયાનંદ ક્ષણિક છે. ભજનાનંદી આનંદ કાયમ છે.

ધ્રુવ જ્યારે પાંચ વર્ષનો થયો ત્યારે એને એક દિવસ પિતાને જોવાની ઇચ્છા થઈ. તેને આ વિચાર આવ્યો ત્યારે રાજા ગાદી પર બેઠા હતા. તેમના પડખે સુરુચિ બેઠી હતી. રાજા ઉત્તમને ખોળામાં બેસાડી લાડ લડાવી રહ્યા હતા. તે જે ખંડમાં બેઠા હતા ત્યાં બાળક ધ્રુવ રમતો રમતો ગયો. આ વખતે રાજાના ખોળામાં ઉત્તમ બેઠો હતો અને રાજા તેને રમાડી રહ્યા હતા. એ જોઈ ધ્રુવને પિતાના ખોળામાં બેસવાનું મન થયું. તે હરખાતો હરખાતો દોડીને રાજા પાસે જઈ કહેવા લાગ્યોઃ પિતાજી! મને ખોળામાં બેસાડો ને!

આ સાંભળીને ઉત્તાનપાદ રાજા ધ્રુવને ખોળામાં બેસાડવા તૈયાર થયો, પણ સુરુચિને આ ગમ્યું નહીં. તેણે રાજાને ધ્રુવને બેસાડવાની ના પાડી.

બાળક એ શ્રીકૃષ્ણનું સ્વરૃપ છે. માટે કદી બાળકને રડાવશો નહીં. સંતો બાળકો સાથે રમે છે, કારણ કે બાળકની ક્રિયા નિર્દોષ હોય છે, તેનામાં છળકપટ હોતાં નથી. અને તેથી જ પ્રભુને બાળક ગમે છે. શ્રીકૃષ્ણને બાળકો ગમતાં હતાં. તે મિત્રોને ખવરાવીને રાજી થતા હતા.

રાજા ઉત્તાનપાદ ધ્રુવને ગોદમાં લેવા તૈયાર થયો પણ વચમાં તેને સુરુચિ નડી. સુરુચિએ તેને અટકાવ્યો. રાજા સુરુચિને આધીન હતો. વિશ્વાસપાત્ર ન જગતિ લોકો સ્ત્રીઃ’ સ્ત્રીમાં માયાના દુર્ગુણો વધારે હોય છે.

તમે આંખમાં સદા અમી રાખજો. કોઈના પ્રત્યે વેર-ઝેર રાખશો નહીં.

સુરુચિએ ધ્રુવને બેસાડવાની ન પાડી. તેનામાં ઈર્ષ્યા હતી, વેર-ઝેર હતાં. તેણે બાળક ધ્રુવને કહ્યું: ‘અહીંથી ચાલ્યો જા, રાણી તો હું છું. તારી માતા તો દાસી છે. ક્યારનો ઊભો કેમ રહ્યો છે? અહીંથી દૂર હટ.. રાજાની ગોદમાં બેસવાને તું લાયક નથી. મારા પેટે જન્મ લે તો રાજાની ગોદમાં બેસાય, તું અહીંથી વનમાં જા અને તપશ્ચર્યા કરીને પ્રભુની પ્રાર્થના કર. પ્રભુને પ્રસન્ન કરીને વરદાનમાં મારે પેટે જન્મ લે.’

સુરુચિનો મિજાજ જોઈ રાજાએ પાસે આવેલા ધ્રુવ તરફથી મોઢું ફેરવી લીધું. સ્ત્રીમાં મોહવશ બનવું-તેને આધીન રહેવું તે પણ પાપ છે.

ધ્રુવમાં કાંઈ કપટ નહોતું. તેથી તે ખોળામાં બેસવાની લાલચે પોતાના પિતા રાજા પાસે બે હાથ જોડીને ઊભો હતો. રાણી સુરુચિએ તેને ધુત્કારી કાઢયો તો પણ રાજાથી કંઈ જ બોલી શકાયું નહીં.

સુરુચિએ પછી તો ધ્રુવને બહુ છણકા કર્યા એટલે ધ્રુવની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં. ધ્રુવને બહુ ખોટું લાગ્યું: ‘મારી માને દાસી કહી?’

એવામાં ધ્રુવને શોધતી સુનીતિ ત્યાં દોડી આવી. ધ્રુવની આંખોમાં આંસુ જોઈ તે બધી વસ્તુથી પામી ગઈ. ને રડતાં ધ્રુવને ઊંચકીને પોતાના ખંડમાં લઈ ગઈ. ધ્રુવને રડતો જોઈ તેનું કાળજું કોરાઈ ગયું હતું. પછી તેને ખોળામાં બેસાડી સાડીના પાલવ વડે આંસુ લૂંછી નાખી માથે હાથ ફેરવતાં કહ્યું: ‘બેટા! મને કહે તો ખરો, એકાએક તને શું થયું?’

પણ બાળકે ઉત્તર આપ્યો નહીં. આ સુનીતિનો સુશીલ પુત્ર હતો, સંસ્કારી હતો. જેની માતા સુનીતિ હોય તેનો પુત્ર પણ નીતિમાન ને સંસ્કારી હોય. માતાનો ગુણ બાળકમાં ઊતરે છે. ધ્રુવે વિચાર્યું કે જો માતાને બધી વાત કહીશ તો મને માતા-પિતાની નિંદા કર્યાનું પાપ લાગશે. આમ વિચારી મૌન સેવ્યું. પરંતુ એક દાસીએ આવીને સુનીતિને બધી વાત કહી દીધી. તે જાણીને રાણી સુનીતિને પારાવાર દુઃખ થયું.

પ્રથમ દૃષ્ટિએ આ વિધાન અસંગત લાગે પણ હકીકત છે. આપણું બંધારણ આપણી સંસ્કૃતિ, આપણા લોકમાનસને અનુરૃપ તથા આપણા ભાતીગળ લોકના પરંપરાગત  ઊતરી આવેલ પંચાયત દ્વારા થતા વ્યવહારો વગેરેને ધ્યાનમાં લીધા વગર ઈંગ્લેન્ડના રાજ્ય બંધારણની નકલ કરી છે. ઈંગ્લેન્ડના રાજ્ય બંધારણમાં ઉપર રાજા પછી હાઉસ ઓફ કોમન અને હાઉસ ઓફ લોર્ડસની જેમ ભારતમાં ઉપર – પ્રમુખ – સંસદો – લોકસભા – રાજ્યસભા કારોબારી અને કાર્યો તમામની રચના ઇંગ્લેન્ડને ધ્યાનમા રાખી કરી છે,કારણ કે બંધારણ ઘડવૈયા અંગ્રેજોથી પ્રભાવિત હતા. આજેય આપણો બ્યૂરોક્રેટ વહીવટ પણ ઈંગ્લેન્ડની અસર નીચે જ થાય છે. જે તુમારો અને ભ્રષ્ટાચારના અડ્ડા થઈ ગયા છે. વધારે મુશ્કેલી બે મોટી બાબત જે બંધારણમાં છે તેનાથી આપણને ભ્રષ્ટ અને લુચ્ચા, સ્વાર્થી નેતાઓની ભેટ આપી છે. તે નીચે મુજબ છે.

(૧) સાર્વત્રિક મતાધિકાર

(૨) અનામત.

આ બંને જોગવાઈનું પરિણામ આવ્યું તે નજર સમક્ષ છે. ભારતનો મોટો વર્ગ અભણ, ગરીબ અને લાચાર અવસ્થામાં જીવે છે તેને મતની બાબત- તેની કિંમતની શી ખબર? તે તો પોતાના એક દિવસનો કે થોડો ગુજારો મળે તો જે કિંમત મળે તે લઈ ગમે તેને વોટ વેચી દે છે.પરિણામે લાંચ અને દારૃ વહેંચણી જેવા નિમ્ન રસ્તે વોટ લઈ સાંસદ બનનાર અને તેમાંથી મંત્રી બનનાર માટે આપણે શી આશા રાખી શકીએ? આમાંથી ભ્રષ્ટ અને દુરાચારી ગુનાઇત ભૂતકાળ ધરાવતા નેતાઓ જે પૈસા ખર્ચી શકે તેવા આવા દેશનો વહીવટ ઊંચો લાવવાને બદલે પોતે ખર્ચેલ નાણાંને કેટલાય ગણા વ્યાજ સાથે પરત મેળવવા ભ્રષ્ટાચાર આચરી દેશની આબરૃને ધૂળધાણી કરે છે.

ગાંધીજીએ ભારતભરમાં સંવાદિતા અને કોમી એકતાની ભાવનાને પ્રસારી, સેવાભાવની વૃત્તિવાળા નેતાઓની હારમાળા તૈયાર કરેલ. સ્વાર્થી અને લાલચુ નેતાઓએ ભાગલા પાડી, નાત-જાત વચ્ચે તથા કોમ-કોમ વચ્ચે વૈમનસ્ય ઊભું કરીને પોતાની વોટબેન્ક સાબુત રાખવા અને પોતાનો રોટલો શેકવા સિવાય કોઈ પ્રવૃત્તિ કરી નથી. વોટબેન્ક માટે અનામતનું ભૂત કાયમ ધૂણતું રહે તે તરફ ધ્યાન આપી ભારતના ભાગલા પડી જાય તેવી અધમ સ્થિતિએ દેશને લાવી મૂક્યો છે. આ નેતાઓ ‘ગરીબી હટાવો’ના સૂત્રથી મત મેળવે છે પણ ગરીબી હટાવવી નથી, કારણ ગરીબી હટે તો કોના નામે વોટ માગે? તેવું અનામતવાળાઓને લીલો પીળો બતાવી અનામત જ તેમનું ઉન્નતિ માટેનું શસ્ત્ર છે તેમ સમજાવી પછાત વર્ગ તથા આદિવાસીઓને તેમની જાતિ અંગે સજા રાખી નોકરી કેન્દ્રિય વાતાવરણ ઊભું કરી તેમની શક્તિઓ નોકરી પાછળ વેડફાય માટે અનામતનું ભૂત ઊભું રાખે છે. તેઓ બીજા ક્ષેત્રમાં આવે નહીં તે માટેનું આ પ્રલોભન છે. આ બધા કરાર તો દેશને ભાગલા તરફ લઈ જશે તેવો ભય લાગે છે પણ આ નેતાઓને તેમની ખુરશી અને મતબેન્ક સિવાય કાંઈ દેખાતું નથી. વોટર સમજુ  શિક્ષિત હોય તો કે સમજી વિચારી શકે તેવા હોય તો તેમના દ્વારા ચૂંટાયેલ યોગ્ય વ્યક્તિથી દેશનો સારો વહીવટ ચાલે. સારા અને પ્રામાણિક માણસો ભ્રષ્ટાચારને કારણે આગળ આવવાથી દૂર રહે છે.

આપણે ૧૯૪૭માં આઝાદી મેળવી જ્યારે ચીનમાં માઓએ ચાન્ગકાઈશેને ફોર્મોસા ભગાડી ૧૯૪૮માં સુકાન સંભાળ્યું. આજે ચીન ભારત કરતાં અનેક બાબતે ૩થી ૫ ગણું આગળ છે. અરે કોરીયા, તાઈવાન, સિંગાપુર, હોંગકોંગ જુઓ તો તેમની પ્રગતિ આંખ આંજી દે છે. ખરેખર આપણા બંધારણ અંગે ફેરવિચારણા કરવી જરૃરી છે. અમેરિકા, ફ્રાન્સ અને બીજા દેશોના બંધારણનો અભ્યાસ કરવો જરૃરી હતો. જે આપણા બંધારણ ઘડવૈયાએ કર્યો નહીં. પરિણામ જોઈએ છીએ.